Το φως που επιλέγουμε

Τα τελευταία χρόνια, η εικόνα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής έχει ταυτιστεί με τη διαφάνεια. Κτίρια με υψηλό window-to-wall ratio, εκτεταμένα υαλοπετάσματα και εσωτερικοί χώροι πλημμυρισμένοι από φως συνθέτουν ένα νέο αστικό τοπίο. Το γυαλί δεν αποτελεί πλέον απλώς το άνοιγμα στο συμπαγές κέλυφος αλλά έχει μετατραπεί σε κυρίαρχο δομικό και εκφραστικό στοιχείο.

Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από το γυαλί δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη μορφολογία του. Το φως που διέρχεται μέσα από αυτό επηρεάζει άμεσα τον άνθρωπο, βιολογικά και ψυχολογικά. Σήμερα, περνάμε πάνω από το 90% της ζωής μας σε εσωτερικούς χώρους. Η επαφή μας με το φυσικό φως δεν είναι πλέον άμεση, αλλά έμμεση. Το γυαλί λειτουργεί ως φίλτρο μεταξύ εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντος, καθορίζοντας όχι μόνο τη φωτεινότητα, αλλά και τη φασματική ποιότητα της ακτινοβολίας που φτάνει στον χρήστη.

Η επιστημονική έρευνα έχει τεκμηριώσει τη σημασία του φωτός στον κιρκάδιο ρυθμό και στη συνολική ευεξία. Το ορατό φάσμα επηρεάζει τη νευροβιολογία μας, ενώ η υπεριώδης (UV) και η υπέρυθρη (IR) ακτινοβολία συνδέονται με λειτουργίες, όπως η σύνθεση βιταμίνης D και η θερμική άνεση. Κι όμως, οι σύγχρονοι ενεργειακοί υαλοπίνακες έχουν σχεδιαστεί πρωτίστως για τον έλεγχο της θερμικής ροής και των ηλιακών κερδών. Η UVB ακτινοβολία, απαραίτητη για τη σύνθεση βιταμίνης D, αποκλείεται σχεδόν πλήρως. Το φως που εισέρχεται στον χώρο είναι πλέον ένα φιλτραρισμένο φως, βελτιστοποιημένο για ενεργειακή απόδοση, όχι κατ’ ανάγκη για βιολογική πληρότητα.

Από τεχνική άποψη, η πρόοδος είναι εντυπωσιακή. Οι τριπλοί υαλοπίνακες με χαμηλά U-values μειώνουν δραστικά τις θερμικές απώλειες, ενώ οι επιστρώσεις (selective coatings) επιτρέπουν τον έλεγχο του g-value, περιορίζοντας τις ανάγκες για ψύξη σε κλίματα με υψηλή ηλιοφάνεια. Η ισορροπία μεταξύ light transmittance και ηλιακού ελέγχου μπορεί να μειώσει τόσο την ανάγκη τεχνητού φωτισμού όσο και την κατανάλωση ενέργειας. Παράλληλα, οι δυναμικοί ή “έξυπνοι” υαλοπίνακες επιτρέπουν στο κέλυφος να προσαρμόζεται σε πραγματικό χρόνο στις περιβαλλοντικές συνθήκες.

Η ενεργειακή απόδοση του κελύφους αποτελεί θεμελιώδη απαίτηση του σύγχρονου σχεδιασμού. Όμως το γυαλί δεν είναι μόνο ενεργειακός μηχανισμός, είναι και μέσο εμπειρίας. Η επιλογή ενός υαλοπίνακα δεν καθορίζει μόνο το U-value ή το g-value της όψης, καθορίζει την ποιότητα του φωτός που θα συνοδεύει την καθημερινότητα των χρηστών.

Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται ο ρόλος της αρχιτεκτονικής σκέψης. Η γνώση των θερμικών, φασματικών και οπτικών ιδιοτήτων του γυαλιού δεν αφορά μόνο την κάλυψη κανονιστικών απαιτήσεων, αλλά τη συνειδητή διαμόρφωση της εμπειρίας του χώρου ήδη από το στάδιο της μελέτης. Ο αρχιτέκτονας καλείται να γνωρίζει τα διαθέσιμα “εργαλεία” του υλικού και να επιλέγει με κριτική σκέψη: πότε επιδιώκεται η μέγιστη διαφάνεια, πότε ο αυστηρός ηλιακός έλεγχος, πότε μια διαφορετική φασματική συμπεριφορά.

Η διαφάνεια δεν είναι ουδέτερη. Διαμορφώνει τη σχέση μας με τον ουρανό, τον χρόνο, το κλίμα και τελικά με τον ίδιο τον χώρο που κατοικούμε. Σε μια εποχή όπου οι τεχνολογικές δυνατότητες είναι σχεδόν απεριόριστες, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η απόδοση του υλικού, αλλά η πρόθεση πίσω από τη χρήση του. Και αυτή η πρόθεση θα πρέπει να επαναφέρει τον άνθρωπο στο επίκεντρο των επιλογών. Οι επιλογές/προδιαγραφές μας, ως Αρχιτέκτονες και Μηχανικοί Όψεων/Façade Engineers, καθορίζουν τελικά ποιο φως θα φτάσει στον άνθρωπο άρα και το πώς θα αισθάνεται ο άνθρωπος μέσα στον χώρο. Οφείλουμε πλέον να δίνουμε λύσεις με μεγαλύτερη ευαισθησία που να ικανοποιούν όλους τους εμπλεκόμενους στο έργο, αλλά κυρίως να σέβονται τον άνθρωπο που θα ζήσει σε αυτόν τον χώρο.

Το άρθρο της Λυδίας Ταλιούρα βασίζεται στην ομιλία της στο 2^ο Glass Forum.