Τάσος Πουλοκέφαλος: Στην Ελλάδα, ο ρόλος του Façade Engineer δεν έχει τη θέση που του αξίζει

Στο 2^ο Glass Forum, μιλήσατε για το ελληνικό παράρτημα του Society of Façade Engineering (SFE). Θα μπορούσατε να μας πείτε περισσότερα για αυτή την εξαιρετική πρωτοβουλία; Ποιο ήταν το βασικό κίνητρο για την ίδρυση του ελληνικού hub και πώς οραματίζεστε τον ρόλο του στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής δόμησης;

Το μακρινό 2004, στο Λονδίνο, ιδρύθηκε το Society of Façade Engineering, ένας σύλλογος για τους Façade Engineers (Μηχανικούς προσόψεων). Η πρωτοβουλία για τη δημιουργία του αντίστοιχου ελληνικού συλλόγου (Greek hub) είχε ως αφετηρία το Λονδίνο και ήρθε και έδεσε με τους εγχώριους επαγγελματίες που σχετίζονται με τον κλάδο των προσόψεων, οι οποίοι με μεγάλο ενθουσιασμό αγκάλιασαν την ιδέα. Σιγά σιγά λοιπόν, ο ελληνικός σύλλογος έχει πάρει σάρκα και οστά.

Ο βασικός ρόλος του συλλόγου είναι να αποτελεί έναν κοινό τόπο συνάντησης των επαγγελματιών με κοινό ενδιαφέρον τις προσόψεις κτιρίων. Αυτός ο κοινός τόπος δεν υπήρχε στην Ελλάδα. Επιπλέον, βασικοί στόχοι είναι η ενημέρωση, η μετάδοση γνώσης και σχετικής εμπειρίας, καθώς και η επιρροή σε θέματα που αφορούν τον κλάδο, με στόχο την εξέλιξη και τη βελτίωσή του, σε ευθυγράμμιση με τα σύγχρονα διεθνή πρότυπα.

Πώς ορίζεται ο ρόλος του Façade Engineer στην Ελλάδα σήμερα και γιατί είναι απαραίτητος για τη διασφάλιση της ποιότητας σε έργα με εκτενή χρήση γυαλιού;

Για αυτό το θέμα μπορούμε να αφιερώσουμε ατελείωτες ώρες… Δυστυχώς στην Ελλάδα, ο ρόλος του Façade Engineer δεν έχει τη θέση που του αξίζει. Η αγορά ωριμάζει σταδιακά αλλά εξακολουθεί να υστερεί. Οι βασικοί «παίκτες» της αγοράς, που είναι ο αρχιτέκτονας του έργου και ο πελάτης (developer), συχνά δεν αντιλαμβάνονται την αξία των μηχανικών με εξειδίκευση σε συγκεκριμένα αντικείμενα, καλή ώρα τώρα, οι προσόψεις. Έχοντας σπουδάσει Πολιτικός Μηχανικός στην Ελλάδα, γνωρίζω από πρώτο χέρι τη νοοτροπία της ελληνικής πραγματικότητας: «ο μηχανικός και ο αρχιτέκτονας τα λύνουν όλα». Μετά από 10+ χρόνια στην αγορά εργασίας, έχω πειστεί ότι αυτή η αντίληψη δεν είναι σωστή.

Το γυαλί και η τεχνολογία που το συνοδεύει, απ΄ όσο γνωρίζω, δε διδάσκεται στα ελληνικά πανεπιστήμια. Ο τομέας αυτός εξελίσσεται τόσο γρήγορα, που είναι σχεδόν αδύνατο ένας μηχανικός που τακτοποιεί αυθαίρετα ή κάνει στατικές μελέτες σε κτίρια οπλισμένου σκυροδέματος να παραμένει συνεχώς ενημερωμένος. Αν θέλεις λοιπόν, ένα κτίριο με εκτενή χρήση γυαλιού, υψηλής ποιότητας, χωρίς οπτικές παραμορφώσεις, που να αξιοποιεί πλήρως τις σύγχρονες τεχνολογίες, είναι σημαντικό να έχεις στην ομάδα σου έναν Façade Engineer.

Όταν μιλάμε για “ασφάλεια” στο αρχιτεκτονικό γυαλί, ποιες είναι οι κρίσιμες παράμετροι που συχνά διαφεύγουν από τη δημόσια συζήτηση, πέρα από την αντοχή στη θραύση;

Εξίσου σημαντικές παράμετροι είναι η συμπεριφορά μετά τη θραύση, δηλαδή αν τα κομμάτια θα παραμείνουν στη θέση τους, αν θα συγκρατηθούν τα θραύσματα ή αν υπάρχει κίνδυνος πτώσης των θραυσμάτων αυτών. Μια ακόμα παράμετρος είναι η θερμική καταπόνηση και το θερμικό σοκ (thermal shock), καθώς και η αυθόρμητη θραύση του thermally toughened/tempered γυαλιού λόγω εγκλεισμάτων θειούχου νικελίου (nickel sulphide inclusions). Κρίσιμοι παράγοντες είναι επίσης η σωστή στήριξη και το σύστημα τοποθέτησης του γυαλιού, η πυρασφάλεια, όπου απαιτείται, και, προφανώς, η αντίσταση σε ανεμοπιέσεις και σεισμικές δράσεις.

Πόσο επαρκές θεωρείτε το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο στην Ελλάδα, όσον αφορά τις προδιαγραφές ασφαλείας των γυάλινων όψεων;

Η Ελλάδα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στους Ευρωκώδικες και στα αντίστοιχα ευρωπαϊκά πρότυπα EN, που καλύπτουν ζητήματα όπως η αντοχή σε φορτία ανέμου και σεισμού, η δομική επάρκεια, καθώς και οι βασικές απαιτήσεις ασφαλείας για τα υαλοπετάσματα και τα δομικά υαλοστάσια. Επίσης, υπάρχουν σαφείς προδιαγραφές για τη χρήση ασφαλούς γυαλιού (laminated, tempered) σε κρίσιμες εφαρμογές. Οπότε μπορούμε να πούμε ότι το κανονιστικό πλαίσιο θεωρείται επαρκές, τουλάχιστον σε επίπεδο θεωρητικού και τεχνικού σχεδιασμού. Το ζήτημα είναι, βέβαια, κατά πόσο αυτό τηρείται.

Ποια είναι τα συνηθέστερα “κενά” που εντοπίζετε στη διαδρομή από τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό μέχρι την τελική τοποθέτηση του γυαλιού στο εργοτάξιο; Θα μπορούσαν κάποιες αστοχίες να έχουν προβλεφθεί μέσα από τη συνεργασία μεταξύ Αρχιτέκτονα και Façade Engineer από τα πρώτα στάδια της μελέτης (concept design);

Η σωστή μελέτη και ο ορισμός των κατάλληλων προδιαγραφών κατά τη μελέτη του έργου αποτελούν ίσως το βασικότερο στάδιο. Οπότε ναι, η συνεργασία μεταξύ του Αρχιτέκτονα και του Façade Engineer από το Concept και το Development Design stage είναι ιδιαίτερα σημαντική και συνιστάται. Εν συνεχεία, ακολουθεί η εκπόνηση των κατάλληλων προδιαγραφών για την πρόσοψη της κατασκευής.

Ένα επίσης βασικό στοιχείο είναι το τι συμβαίνει μετά το στάδιο των προσφορών. Και σε αυτό το σημείο είναι κρίσιμη η επικοινωνία με τον εργολάβο και τον εκάστοτε κατασκευαστή, καθώς και ο ποιοτικός έλεγχος στα εργοστάσια παραγωγής. Η επίβλεψη στο εργοτάξιο είναι αναγκαία, ειδικά σε έργα υψηλών προδιαγραφών, ώστε να διασφαλίζεται ότι τηρούνται τα συμφωνηθέντα. Το τελευταίο αυτό κομμάτι είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς, όπως όλοι γνωρίζουμε, το γεγονός ότι κάτι έχει υπογραφεί ή συμφωνηθεί, δε σημαίνει απαραίτητα ότι τηρείται στην πράξη.

Με δεδομένη την κλιματική κρίση, πώς επαναπροσδιορίζεται η ασφάλεια του γυάλινου κελύφους απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι πολύ ισχυροί άνεμοι ή οι καύσωνες;

Χρειάζεται ορθός σχεδιασμός και μελέτη από εξειδικευμένους επαγγελματίες του χώρου που ασχολούνται με το αντικείμενο και είναι ενημερωμένοι γύρω από αυτό. Στην πράξη έχουμε δει ιδιαίτερα τολμηρές εφαρμογές του «γυαλιού» απέναντι σε ακραίες κλιματολογικές συνθήκες.

Η θερμική κατεργασία του γυαλιού του προσδίδει σημαντικά βελτιωμένες μηχανικές ιδιότητες, όπως αυξημένη αντοχή και ανθεκτικότητα. Οι πολυστρωματικοί υαλοπίνακες, σε συνδυασμό με κατάλληλα ενδιάμεσα φύλλα (interlayers), βελτιώνουν ουσιαστικά τη δομική συμπεριφορά ακόμη και υαλοπινάκων μεγάλων διαστάσεων. Έχοντας παραδείγματα όπου το γυαλί χρησιμοποιείται ακόμα και ως κύριο φέρον δομικό στοιχείο κατασκευών, μπορούμε να αναλογιστούμε ότι τα όρια της σύγχρονης αρχιτεκτονικής ως προς τους κατασκευαστικούς περιορισμούς έχουν διευρυνθεί σημαντικά.

Με αφορμή τα μεγάλα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ελλάδα, όπως αυτά στο Ελληνικό, ποιες είναι οι προκλήσεις ασφαλείας που δημιουργεί η στροφή προς τα ψηλά κτίρια με γυάλινο κέλυφος;

Εντάξει δεν εφευρίσκουμε ξανά την πενικιλίνη… θέλω να πω, αστειευόμενος φυσικά, ότι άλλες χώρες χτίζουν ψηλά κτίρια πολλά χρόνια νωρίτερα. Η τεχνογνωσία και η εμπειρία υπάρχει στον πλανήτη και στην Ευρώπη συγκεκριμένα. Η σωστή μελέτη και η εφαρμογή αυτής είναι το κλειδί. Μπορούμε να πούμε πολλές λεπτομέρειες αλλά η ουσία είναι μια: ο σωστός σχεδιασμός. Προφανώς οι ανεμοπιέσεις είναι υψηλότερες από ένα τριώροφο κτίριο και προφανώς οι απαιτήσεις διαφέρουν. Όμως δεν είναι κάτι καινούριο, έχουν ξαναγίνει ψηλά (και ακόμα ψηλότερα) κτίρια.

Η σεισμική συμπεριφορά των ψηλών κτιρίων καθιστά κρίσιμη τη σωστή πρόβλεψη των σχετικών μετακινήσεων του φέροντος οργανισμού, ώστε οι υαλοπίνακες και τα συστήματα αυτών να μπορούν να τις παραλαμβάνουν χωρίς αστοχία, ρηγμάτωση ή θραύση. Η ευκαμψία των κατασκευών αυτών απαιτεί εξαιρετικά ακριβή σχεδιασμό των αρμών και των συνδέσεων. Η πυρασφάλεια του κτιρίου και το σχέδιο συντήρησης επηρεάζουν και αυτά τον σχεδιασμό της πρόσοψης μαζί με αρκετά ακόμη θέματα.

Όλα συνοψίζονται στο ότι είναι η αναγκαία η σωστή μελέτη από εξειδικευμένους επαγγελματίες.

Ποιο είναι το κυριότερο μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στην αρχιτεκτονική και κατασκευαστική κοινότητα, σχετικά με τη χρήση του γυαλιού ως δομικού στοιχείου που απαιτεί εξειδικευμένη μηχανική προσέγγιση;

Το γυαλί το αγαπάμε, και όχι άδικα, γιατί είναι ένα μοναδικό υλικό. Οι ιδιότητές του έχουν αλλάξει τη σύγχρονη αρχιτεκτονική. Πράγματα που πριν από μερικά χρόνια φάνταζαν αδύνατα, σήμερα αποτελούν σχεδόν καθημερινότητα… ειδικά για έναν Façade Engineer. Ψηλά στην ατζέντα όλων θα πρέπει να βρίσκεται και η ανακύκλωση του γυαλιού από υφιστάμενα κτίρια που ανακαινίζονται ή πρόκειται να κατεδαφιστούν. Οι πρώτες ύλες εξαντλούνται και καλό είναι να σκεφτόμαστε λίγο περισσότερο τον πλανήτη αλλά και το μέλλον μας.

Τέλος, είτε από την πλευρά του αρχιτέκτονα, είτε του πελάτη, είτε του εργολάβου, η συνεργασία με εξειδικευμένους επαγγελματίες του χώρου, όπως οι μηχανικοί προσόψεων, μόνο οφέλη μπορεί να έχει. Επί παραδείγματι, είναι σημαντικό να καταλαβαίνει ο τελικός χρήστης και ο πελάτης ότι πέρα από το «φαίνεσθαι», αν το παράθυρο του είναι σωστά μελετημένο και τοποθετημένο, μπορεί να του κοστίσει λίγο παραπάνω σήμερα, αλλά τον χειμώνα θα χρησιμοποιεί λιγότερο τη θέρμανση και το καλοκαίρι λιγότερο το κλιματιστικό. Άρα, το αρχικό κόστος αποσβένεται μέσω της λειτουργίας της κατασκευής, οδηγώντας σε ένα πιο βιώσιμο και αποδοτικό κέλυφος και, κατ’ επέκταση, σε μια πιο «έξυπνη» κατασκευή.