Τσαμπίκος Πετράς: Η πολυκατοικία είναι εξ ορισμού ένα συλλογικό κτίριο που κατοικείται ατομικά

Η πολυκατοικία είναι ίσως το πιο οικείο αλλά και πιο απαιτητικό κτίριο της ελληνικής πόλης. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η μεγαλύτερη πρόκληση όταν καλείστε να τη σχεδιάσετε σήμερα;

Η πολυκατοικία είναι εξ ορισμού ένα συλλογικό κτίριο που κατοικείται ατομικά.  Η σχεδιαστική πρόκληση είναι να διαμορφωθεί μια συλλογική ταυτότητα χωρίς να αναιρεθεί η ατομικότητα. Υπό αυτό το πρίσμα, μας ενδιαφέρει κάθε φορά να σχεδιάσουμε τόσο το πλήρες, όσο και το κενό. Το κενό για τους αρχιτέκτονες δεν είναι το “τίποτα”, αντιθέτως είναι ο δίαυλος επικοινωνίας, η ανάσα, η παρουσία της φύσης, ο χώρος της υπαίθριας συνάντησης.

Αυτή τη στιγμή ο σχεδιασμός της σύγχρονης πολυκατοικίας εξαντλείται στον σχεδιασμό των εξωστών. Το σώμα του κτιρίου είναι καθορισμένο από τον κανονισμό και την απαίτηση για εξάντληση των διαθέσιμων χώρων. Επίσης, διαφαίνεται ότι οι διώροφες μονάδες κατοίκησης δεν είναι τόσο ελκυστικές όσο νομίζαμε και οι κάτοικοι προτιμούν τα ισόπεδα διαμερίσματα, που στιβάζονται αναγκαστικά το ένα πάνω από το άλλο.

Όταν το οικόπεδο το επιτρέπει και έχει έκταση, το κενό αυτό μπορεί να υπάρξει σε επίπεδο κάτοψης. Αλλιώς θα πρέπει με κάποιο τρόπο να εμφανιστεί καθ‘ ύψος στην τομή του κτιρίου. Ενδεχομένως μια προσαύξηση του επιτρεπόμενου όγκου θα μπορούσε να δοθεί από την πολιτεία μόνο για τέτοιους κενούς χώρους.

Το γυαλί φέρνει φως, επαφή με την πόλη και αίσθηση ελευθερίας, αλλά, ταυτόχρονα, ίσως γεννά σε ορισμένους ερωτήματα ασφάλειας. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στη διαφάνεια και την προστασία, ειδικά σε ένα κτίριο καθημερινής κατοίκησης;

Αυτό ακριβώς επιτελεί το γυαλί ως υλικό: αυξάνει μέσω της διαβαθμισμένης διαφάνειας την αίσθηση και την έκταση του κενού που προανέφερα. Διανοίγει το βλέμμα προς την πόλη και τον υπαίθριο χώρο. Με τον κατάλληλο παθητικό σχεδιασμό μπορούμε να προστατέψουμε τα υαλοστάσια από την ηλιακή υπερθέρμανση και, φυσικά, η έννοια της προστασίας ως προς την ασφάλεια δεν τίθεται καν σαν θέμα πλέον, καθώς η πολύ εξελιγμένη τεχνολογία των πολυστρωματικών υαλοπινάκων τα καθιστούν αδιαπέραστα σε κακόβουλες ενέργειες.

Οι παλιές πολυκατοικίες κουβαλούν μνήμες, αλλά συχνά και κακή αισθητική και κατασκευαστικούς περιορισμούς. Σε τι πιστεύετε ότι διαφέρει ουσιαστικά η πολυκατοικία του χθες με αυτή του σήμερα, τόσο ως προς τον τρόπο ζωής όσο και ως προς τα υλικά και τις ανάγκες των ενοίκων;

Είναι πολύ σύνθετο το ερώτημα γιατί η πολυκατοικία του χθες αναφέρεται στον κάτοικο του χθες, ενώ η πολυκατοικία του σήμερα αναφέρεται σε ένα κάτοικο του σήμερα, με διαφορετικές ανάγκες και επιθυμίες. Επομένως, το ερώτημα μετατοπίζεται στον άνθρωπο: σε τι διαφέρει ο κάτοικος του ‘80 με τον κάτοικο του 2026;

Μπορώ να διακρίνω σε σχέση με προηγούμενες εποχές, μια ουσιαστική διαφορά που αφορά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος της πολυκατοικίας σήμερα σχεδιάζεται από ομάδες που καθοδηγούνται από αρχιτέκτονες που είναι οι πλέον κατάλληλοι να διερευνήσουν τέτοια ζητήματα και να εξασφαλίσουν την αισθητική συνοχή της πόλης.

Παρακολουθώντας το έργο σας, διακρίνει κανείς μια ιδιαίτερη φροντίδα για το φως και τον τρόπο που αυτό “εισχωρεί” στην κατοικία. Τι σημαίνει για εσάς το γυαλί ως υλικό εμπειρίας και όχι απλώς ως κατασκευαστικό στοιχείο;

Μας ενδιαφέρει το γυαλί στην πρωταρχική θεμελιώδη ιδιότητα του: τη διαφάνεια.  Κατά τη γνώμη μου η διαφάνεια και οι διαβαθμίσεις της, συγκροτούν και καθορίζουν τα όρια και την εμπειρία του αρχιτεκτονικού χώρου. Μια σειρά από διαφορετικές διαβαθμίσεις διαφάνειας από το πλήρες, το ημιδιάφανο, το απολύτως διάφανο και το κενό καθορίζουν μια εμπειρία συνεχών εναλλαγών μέσα και έξω από το κτίριο.

Αν η πολυκατοικία μπορούσε να “μιλήσει” στους κατοίκους της σε βάθος χρόνου, τι θα θέλατε να τους λέει μέσα από την αρχιτεκτονική σας;

Ότι με κάποιο τρόπο προσπάθησε να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά.